TÜRK LİRASI REFERANS FAİZ ORANLARI
BELİRLENMESİNE İLİŞKİN KURALLAR

 

Amaç
Madde 1- Bu Kurallar, bankaların gerek müşterileri adına gerek kendi aralarında yaptıkları işlemlerde esas alınmak ve tavsiye kararı niteliğinde olmak üzere, iki ayrı Türk Lirası referans faiz oranı belirlenmesi amacıyla düzenlenmiştir.
Katılımcı Bankalar
Madde 2- Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu’nun 16 Nisan 2002 tarih ve 24 sayılı kararı gereğini yerine getiren ve yıl sonu TL enstrümanlardan oluşan bilançolarının büyüklüğünün en az yüzde 5'i kadar TL kredi ve yüzde 5'i kadar da TL mevduat (bireysel+kurumsal) sahibi olan bankalar, bundan böyle “katılımcı banka” olarak Kurallar doğrultusunda hareket etmek hususunda anlaşmaya varmışlardır.
Yukarıdaki şartlar katılım için gerekli, ancak yeterli değillerdir. Bu şartları tutturan bankalar, seansa katılma taleplerini gerekçeleri ile beraber İdari Tahkim Kurulu’nda görüşülmek üzere Türkiye Bankalar Birliği’ne gönderir. Bankalar sisteme 1 Temmuz – 30 Haziran dönemini içeren bir yıllık süre ile seçilir.
Kapsam
Madde 3- Bu Kurallar ile katılımcı bankalar, işlem esasları dahilinde hareket etmek suretiyle, katılacakları günlük seanslarda Türk Lirası için bankalararası piyasada 1 yıla kadar olan vadelerde günlük olarak referans faiz oranlarının belirlenmesini sağlayacaklardır.
Referans faiz oranlarının, seans esnasında verilen kotasyonların belirli aralıklarla alınarak ortalamasının tespit edilmesi işlemine “Fiksing” adı verilmektedir.
Belirlenen faiz oranları Türkiye Bankalar Birliği tarafından ilan edilecektir.
Belirlenen referans faiz oranlarının adı satış tarafı için Türk Lirası Bankalararası Satış Oranı, kısaltması ise TRLIBOR, alış tarafı için Türk Lirası Bankalararası Alış Oranı, kısaltması TRLIBID’dır.
İşlem Esasları
Madde 4
a) Fiksing, Türkiye Bankalar Birliği tarafından her gün data verici kurumların TRYIBOR=, TRYIBID= adlı sayfalarında, Türkiye saati ile 11:15’de yayınlanır ve ertesi gün saat 09:00’da silinir.
b) Fiksing nakit para takasına dayalı piyasa faiz oranı üzerinden ve nakit para piyasası kuralları dahilinde yapılır. İşlemin valörü işlem günüdür.
c) Fiksinge katılan bankalar Türkiye saati ile 10:30-11:15 saatleri arasında veri sağlayıcı kuruluş altyapısı ve yazılımını kullanarak kotasyon girmek zorundadırlar. T. Bankalar Birliği; saat 10:45'den sonra TRYIBOR ve TRYIBOS sayfasına girilen kotasyonları 5 defa tesadüfi olarak alır ve her vadede en yüksek ve en düşük üç kotasyonu çıkartıp, kalan kotasyonların satış (offer) tarafının aritmetik ortalamalarını gecelik, 1 hafta, 1 ay, 2 ay, 3 ay, 6 ay, 9 ay ve 12 ay oranları olmak üzere ve virgülden sonra 4 haneye kadar yayınlar. T. Bankalar Birliği; aynı işlemleri kotasyonların alış (bid) tarafı için de tekrarlar. Referans faiz oranları ilanı için herhangi bir vadede işlem gerçekleşmesi veya asgari bir işlem hacmi oluşması gerekmez.
T. Bankalar Birliği, bu işlemin kendi geliştirdiği bir program ile otomatik olarak yapılmasını ve sistemin aksamadan çalışmasını sağlar. Seans süresince T. Bankalar Birliği tarafından kotasyonların tesadüfi olarak seçilmesi ve belirtilen yöntem ile fiksingin belirlenmesi hususunda katılımcı bankaların herhangi bir müdahale yetkisi ve imkanı bulunmamaktadır.
d) Fiksing seansına katılan bankalar, seans sırasında gerçekleştirdikleri işlem adet ve miktarlarını, karşı taraf bilgisini paylaşmaksızın  Türkiye Bankalar Birliği’ne ertesi gün saat 10.00’a kadar gönderirler. Türkiye Bankalar Birliği günlük olarak piyasa derinlik rakamlarını açıklar. TRLIBOR web sayfası üzerinden her vadeye ilişkin geçmiş tarihli işlem adedi ve işlem hacmi verisi görüntülenebilmektedir. Ancak söz konusu işlemleri gerçekleştiren banka isimleri raporlanmamakta ve yayımlanmamaktadır.
e) Kotasyon vadesinin bir tatil gününe rastlaması halinde izleyen iş günü vade tarihi kabul edilir. İzleyen iş gününün bir sonraki aya sarkması halinde vade sonu bir önceki ayın son iş günü alınır.
f) Kotasyon giren bankaların alış kotasyonları ile satış kotasyonları arasındaki fark alış kotasyonunun yüzde beşinden (% 5) fazla olamaz. Kotasyon ile ilgili diğer detaylar işbu Kurallar’ın 7’nci maddesinde tanımı yapılan İdare ve Tahkim Kurulu’nca belirlenir.
g) Fiksinge katılacak bankalar işlem limitlerini ve işlem yapılacak maksimum vadeyi karşılıklı olarak birbirlerine yazılı şekilde bildirirler. İki bankanın birbirlerine tanımış oldukları işlem limiti ve maksimum vade bilgilerinin sadece bu iki banka tarafından bilinmesi gerekmekte olup, bu bilgiler Türkiye Bankalar Birliği dahil hiç bir üçüncü taraf ile paylaşılmaz. Katılımcı bankaların gecelik vadede birbirlerine en az 2 milyon TL işlem limiti olmalıdır. Katılımcı bankalar;
- en az 4 bankaya 3 aylık vadeye kadar (3 ay dahil),
- bu 4 bankadan farklı 3 bankaya da 1 yıllık vadeye kadar (1 yıl dahil)
asgari 10’ar milyon TL işlem limiti tanımalıdır. Bu bildirim Fiksing seansına katılma hakkı kazanıldığında ekte yer verilen mektup örneğine uygun olarak yapılmak durumundadır. Aynı şekilde limitlerde yapılacak değişiklik bir sonraki seans başlayıncaya kadar karşı bankaya bildirilecektir. Söz konusu limit gayrinakdi para piyasası işlemleri ile herhangi bir risk için tanımlanan limitleri içermez.
Yapılacak işlemlerde 2 milyon TL kotasyon girilmesi ve bu işlem büyüklüğünden işlem yapılması zorunludur.
h) Türkiye’de bankaların yarım gün mesai yaptığı günlerde Fiksing yapılmaz.
i) Fiksinge katılan bankaların 2/3’si herhangi bir vadede 10.30-11.05 saatleri arasında kotasyon giremediği takdirde, keyfiyet olağanüstü durum olarak kabul edilir ve tüm Fiksing seansı; “Olağanüstü Durum Fiksing Seansı”na döner. Bu durum Türkiye Bankalar Birliği tarafından katılımcı bankalara saat 11.15’e kadar bildirilir. Bu şartlarda Olağanüstü Durum Fiksing Seansı saat 11.30-11.40 arasında gerçekleştirilir. Alış-satış kotasyon aralığına ilişkin koşullar yerine getirilmeden kotasyon girilir, ancak işlem yapma yükümlülüğü devam eder. Türkiye Bankalar Birliği bu durumda alış-satış kotasyon ortalamalarının aritmetik ortalamasını alır ve bu ortalamanın, bu maddenin (f) bendinde belirtilen marj kullanılarak,
• (1+marj) ile çarpılması ile TRLIBOR, ,
• (1-marj) ile çarpılması ile TRLIBID
referans faiz oranlarını açıklar. Olağanüstü durumun sürdürülmesi ile ilgili kararlar İdare ve Tahkim Kurulu tarafından karara bağlanır.”
j) Olağanüstü durumun, teknik nedenlerden kaynaklanması durumunda hesaplama, her referans faiz oranının belirlenmesine ilişkin kotasyonların alt ve üstten üçer kötü kotasyonun çıkarılması ve aritmetik ortalamanın alınması yoluyla yapılır.
İşlem Esaslarında Değişiklik
Madde 5- İşlem esasları ile ilgili olarak, katılımcı bankalarca getirilecek değişiklik önerileri İdare ve Tahkim Kurulu’nca değerlendirilir.
Yeni Katılımlar
Madde 6- 2. maddeye göre Fiksing seansına katılması uygun görülen bankalar, Türkiye Bankalar Birliği ile protokol yapmak suretiyle seansa kabul edilirler. 2. maddeye göre Fiksing seansına katılması uygun görülen bankalar, Türkiye Bankalar Birliği ile protokol yapmak suretiyle seansa kabul edilirler.
İdare ve Tahkim Kurulu
Madde 7-
A- Tanımı
Katılımcı bankalar Fiksing Sistemi ile ilgili teknik düzenlemeler yapmak ve Fiksing Sistemi ile ilgili idari konularda önerilerde bulunmak ve bu doğrultuda Fiksing sistemine katılan bankalar arasında bu konu ile ilgili olarak ortaya çıkabilecek anlaşmazlıkları çözümlemek üzere, katılımcı bankaları temsilen, 7 asil ve 3 yedek üyeden oluşan bir İdare ve Tahkim Kurulu seçer.
B- Kurul’un Seçim Şekli ve Banka Temsilcilerinde Aranan Şartlar
İdare ve Tahkim Kurulu üyeleri, katılımcı bankaların 2/3 çoğunluğunun sağlandığı toplantıda oy çokluğuyla seçilir. Kurul, 7 asil ve 3 yedek üyeden oluşur. Yine 2/3 çoğunluğun uygun görüşüyle, seçim elektronik ortamda da yapılabilir. Katılımcı bankaların asil üye tercihlerinin her biri 2 puan, yedek üye tercihlerinin her biri 1 puan olarak sayılır. Bankalar arasında puan eşitliği olması ve bu nedenle asil ve yedek üye seçiminin belirsizleştiği durumlarda, daha çok banka tarafından tercih edilen banka üst sırada yer alır.
Aynı banka birden fazla temsilci bulunduramaz. Sekreterya görevini Türkiye Bankalar Birliği yürütür.
Kurul’da aynı kişi veya sermaye grubuna bağlı bankalardan birden fazla üye bulunamaz.
Kurul’da sermayesinin yüzde 51’i kamuya ait ticari bankalardan ikiden fazla üye bulunamaz. Sahiplik statüsünde değişiklik olan İdare ve Tahkim Kurulu Üyesi bankalar, bir sonraki İdare ve Tahkim Kurulu seçimine kadar görevlerine devam ederler.
Kurul üyeleri hizmetleri karşılığında ücret almazlar.
İdare ve Tahkim Kurulu üyesi bankalar bir yıl için atanır. Süresi dolan üyeler tekrar seçilebilir. Herhangi bir sebeple dönem içinde üyelikler açılır ise, yedek üyeler sırası ile Kurul’a girer. Tek yedek üye kaldığı durumda en kısa sürede yapılacak katılımcı banka toplantısında yedek üyelik için oylama yapılır.
Kurul, kendi içinden oy çokluğu ile bir başkan ve bir başkan vekili seçer. Herhangi bir nedenle başkanlığın boşalması halinde başkan vekili bir sonraki katılımcı bankalar toplantısına kadar başkanlığı yürütür.
Banka temsilcilerinin; asgari 3 yıl para piyasalarında çalışma tecrübesine sahip ve halen bu görevi yürütüyor olması gereklidir. Kurul üyesi bankalar hakkında Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu’na bilgi verilir.
Kurul, en az 5 üye ile toplanır ve oy çokluğu ile karar alır.
C- Kurul’un Görevleri
a) Kurul, talep olması halinde, fiksinge katılan tüm banka temsilcilerinin katılımı ile toplantılar düzenler. Bu toplantıda minimum kotasyon limitleri belirlenir.
b) Kurul, teknik ve idari konularda, sistemin yapısı, işleyişi ve kuralları ile ilgili önerilerini Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu’na sunar.
c) Kuralların uygulanmasının takibi Türkiye Bankalar Birliği tarafından yürütülür. 10:40-11:15 arasında kurallara (spread) uygun biçimde kotasyon girmeyen banka, mazeretini yazılı olarak en geç 14:00’a kadar Türkiye Bankalar Birliğine bildirir. Türkiye Bankalar Birliği bu bankaları her akşam şifreli internet sayfasında açıklar. Bir ay içinde mazeretsiz 3 gün seans boyunca giriş yapmayan (ya da kurallara uygun giriş yapmayan) bankaya Türkiye Bankalar Birliği tarafından protokole aykırı harekette bulunduğuna ilişkin bildirim gönderilir. Bir yıl içinde üç kez uyarılan bankanın üyeliği İdare ve Tahkim Kurulu Kararıyla düşürülür. Kurul her 3 aylık dönemde Fiksinge katılan bankalar arasında katılımcı bankaların sisteme katılım düzeyinin yeterli olup olmadığını tespit etmek üzere oylama düzenler. Katılımcı bankaların 3/5’ünün oyu ile katılım düzeyinin tatminkar bulunmadığı tespit edilen bankalara bu durumu düzeltmeleri için 3 ay süre verilir. Kurul, 3 ay sonraki oylamada katılımcı bankaların 3/5’ünün oyu ile aynı banka veya bankaların katılım düzeyinin tatminkar bulunmadığının tespit edilmesi halinde, yükümlülüğünü yine yerine getirmediği tespit edilen bankayı ihraç eder. İhraç edilen banka, katılımcı banka kriterlerini sağlasa dahi 1 yıldan önce Fiksinge giremez.
d) İdare ve Tahkim Kurulu, Fiksing seansına katılan bankaların işbu Kurallara uyup uymadıklarını denetler ve katılımcı bankaların şikayetlerini değerlendirir. Şikayete muhatap bankaların savunmalarını alır, gerekli durumlarda şikayetçi olunan bankalara, şikayet konusu durumlarını düzeltmeleri için 3 ay ek süre verir. Şikayet konusu durumun devamı halinde asgari 5 üyenin oyu ile katılımcı banka sistemden çıkarılır. İhraç edilen banka, katılımcı banka kriterlerini sağlasa dahi 1 yıldan önce Fiksinge giremez.
e) Kurul katılımcı bankalar arasında bu konu ile ilgili olarak ortaya çıkabilecek anlaşmazlıkların çözümü için Tahkim görevi görür.
f) Kurul üyelerinden herhangi birinin bankasının muhatap olduğu kararlarda temsilcisi oy kullanamaz. Bu durumda birinci yedek üye Kurul’a girer.
g) Kurul, teknik arızaların da dahil edilebileceği mücbir sebeplerden dolayı Fiksing seansının yapılmaması veya belirli bir bankanın müracaatı üzerine yine mücbir sebeplerden dolayı belirli seanslara katılmaması konusunda karar alır.
h) Kurul’un tahkim ile ilgili vereceği bütün kararlar kesindir.
İyi Niyet
Madde 8- Katılımcılar, gösterge niteliği referans faiz oranlarının oluşturulmasında, bankacılık mesleğinin gerektirdiği vakar ve disiplin içerisinde ve iyiniyet kurallarına uygun olarak çalışmayı kabul ve taahhüt ederler.
Ödemelerin netleştirilmesi
Madde 9
a) İşbu Kurallar çerçevesinde yapılan işlemin tarafları, Referans faiz oranları Fiksing seansı sırasında herhangi bir valör gününde yapmış olup aynı vade gününe gelen karşılıklı tüm plasman ve borçlanma işlemlerinin net bakiyesini birbirlerine ödeyeceklerdir.
b) İşbu Kurallar çerçevesinde yapılan işlemin tarafları, Referans faiz oranları Fiksing seansı sırasında herhangi bir vade gününde yapmış olup da aynı valör gününe gelen karşılıklı tüm plasman ve borçlanma işlemlerinin net bakiyesini birbirlerine ödeyeceklerdir.
Rehin ve Hapis Hakkı
Madde 10- Referans faiz oranları belirleme seansına katılan bankalar, bu seansta yaptıkları işlemlerle ve alacaklarına karşılık gelen miktarla sınırlı olmak üzere, birbirlerine kullandırdıkları kredilerden doğan alacaklarının teminatını teşkil etmek üzere, ilgili tarafın kendilerinde olan kredi alacağı üzerinde rehin, hapis, takas ve mahsup hakkına sahip bulunduklarını kabul ve taahhüt ederler.
Diğer Hususlar
Teknik Bilgi Değişikliği
Madde 11- Kotasyon giriş-çıkış saatlerinde sistem daha esnek çalışmaya izin vermelidir.
Temenni
Madde 12- Katılımcı bankalar referans faiz oranı fiksing seansı haricinde 10:00-16:00 TRLDEPO Reuters sayfasına da 1 yıla kadar kotasyon girerler.
Yürürlük
Madde 13- Bu Kurallar, 14 Kasım 2016 tarihinde yürürlüğe girer.
Ek: Limit Bildirim Mektubu Örneği
Limit Bildirim Mektubu Örneği
............................................................. (Banka adı) olarak ............................................................. (Bankasına) .................... tarihinden geçerli olmak üzere, ................... vadeye kadar (bu vade dahil) ................................ TL işlem limiti tanımayı taahhüt ediyoruz.
Saygılarımızla,
Yetkili imzalar